Kruiskerk -Heerenveen 1921

sample image In de 19e eeuw bleef de Gereformeerde Kerk in Heerenveen groeien. Begin 20e eeuw werd, omdat de bestaande kerk te klein was geworden, besloten tot nieuwbouw over te gaan. De kerk is gebouwd naar een ontwerp uit 1919 dat tot stand kwam middels een ingewikkelde samenwerking: naar verluidt maakte aannemer H. Diepenbroek de eerste tekeningen, werden deze aangepast door architect A. Nauta en werd de betonconstructie berekend door architect en constructeur G. Draaisma.

De combinatie Diepenbroek/Draaisma was ook actief bij de gereformeerde kerk in Tijnje, die een frappante gelijkenis vertoont met de Kruiskerk. De kerk was vooral vernieuwend in materiaalgebruik: het was een van de eerste kerken met een geheel betonnen constructie. Op 3 januari 1921 werd de eerste betonstorting door Ds. Hummelen verricht, hij wierp een schop beton op de juiste plaats van bestemming.

Omschrijving kerkgebouw 1921

sample imageDe kerk is gebouwd op een T-vormig grondplan en heeft aan drie zijden galerijen en staat centraal op een ruime kavel op het binnenterrein tussen de Burg. Falkenaweg (Verlengde Dracht) en de Sieger van der Laanstraat. De kerk is gedekt met houten, trapeziumvormige daken. De kerk heeft drie toegangswegen: de hoofdtoegang is die vanaf de Verlengde Dracht, terwijl verder langs de Molenwijk en ook vanaf de Korflaan het gebouw aan de achterzijde is te bereiken. Aan de Z.O. en Z.W. zijde heeft men een gracht gegraven die in verbinding staat met de Molenwijk, met de grond die hier bij vrij kwam is het terrein rondom de kerk opgehoogd en een park aangelegd. Aan de achterzijde van de kerk is een aansluitende nevengebouw gebouwd, waar de kerkeraadskamer met de ingebouwde safe (voor de financiën en het archief), de catechisatiekamer en een vergaderlokaal bevindt.

De fraaie glas in loodramen zijn geleverd door de firma v.d. Meulen te Leeuwarden. Het plafond en het andere houtwerk, zoals banken, bovenbouw, preekgestoelte, enz. heeft de hoofdkleur bruin. Het gebouw bevat drie galerijen, in het middenschip staan ruim honderd stoelen, op de leuningen daarvan is de afbeelding van een Lotusbloem aangebracht alsmede aan de bovenrand van de preekgestoel, een Lotusbloem is namelijk het zinnebeeld van de heiligheid. De preekstoel bestaat uit een onderbouw van marmer (Bois jourdan), geleverd door de firma Van Oostrum te Heerenveen, die ook de beide marmeren trappen (van Gris de Navarre) ter weerszijden aanbracht, en een bovenbouw van fraai donkergebeitst eikenhout, afkomstig van de firma Zijlstra te Joure.

Op de preekstoel is een microfoon aangebracht en een electrische leeslamp die alleen het leesbordje verlicht. Voor de in gebruikstelling van de kerk is eerst een noodverlichting aangebracht, deze was geleverd door de machinefabriek van den heer H. Mebius te Heerenveen. De kerk heeft 925 zitplaatsen, dankzij de centrale verwarming van de kerk, bevinden zich voor alle zitplaatsen centrale verwarmingsbuizen die dienst doen als voetverwarming. Achter de in aanbouw zijnde kosterswoning word een fietsenbergplaats aangebracht waar meer dan honderd rijwielen kunnen worden gestald.

Op 14 december 1921 is het kerkgebouw in gebruik genomen, het interieur was op die dag nog niet compleet, er ontbraken nog vier lichtkronen en het kerkorgel.

In 1962 werd een vergunning aangevraagd voor de verandering en uitbreiding van het voorportaal. Bij een renovatie in 1963 werden de oorspronkelijke kronen en armaturen verwijderd en verdwenen de kerkenraadsbanken en het doophek. Door het overschilderen van de kappen ging de oorspronkelijke beschildering hiervan verloren. De op onderdelen licht gewijzigde kansel bleef wel bewaard. In de jaren zeventig is aan de zuidgevel een ontmoetingsruimte bijgebouwd.

Nieuw orgel van de firma J. Reil uit Heerde

sample imageOp vrijdagavond 1 juli 1959 om 8 uur heeft de overdracht plaatsgevonden van het nieuwe orgel, dat de firma J. Reil te Heerde heeft gebouwd. Het is uiterlijk een fraai instrument, modern en strak van vorm. Ongeveer een jaar is men er aan bezig geweest. Het ontwerp voor het orgel is, voor wat de dispositie betreft, gemaakt door de organist der gemeente de heer R. Teule, het ontwerp voor de kast door de bouwer. Het oude orgel, gekocht in de tijd van de „goedkope markten" is gebleken niet veel zaaks te zijn. In de loop van de jaren is er heel wat geld aan restauratie besteed. Er is een orgelcommissie ingesteld en is men in de gemeente begonnen te sparen.

De vrouwenvereniging hield een bazar, de jeugd hield regelmatig bij de uitgangen van de kerk deurcollecten, die jaarlijks ongeveer ƒ 2000.- opbrachten en er is een kwartjesfonds. Het een met het ander heeft een behoorlijk bedrag opgebracht. Dat was ook wel nodig, want het orgel kost ƒ 28.000.- nog vrij goedkoop, omdat enkele stemmen van het oude konden worden ingewerkt. Een geheel nieuw was wel op ƒ 50.000.- gekomen. Het is het grootste orgel uit de omtrek. De orgelcommissie heeft het instrument dus vrijdagavond overdragen aan de kerkeraad in een feestelijk getinte samenkomst. Daarna is er een kort orgelconceert te geven door de gastorganist de heer Koos Bons uit Maassluis.

Het Reil-orgel (1959) is het laatste orgel dat door Johann Reil - grootvader van Hans Reil, de huidige directeur van Orgelmakerij Reil - is opgeleverd. Het instrument is een echte vertegenwoordiger uit de periode van de na-oorlogse wederopbouw. Daarbij is gebruik gemaakt van pijpwerk uit het vorige orgel van deze kerk (Gebr. Rohlfing, Osnabrück, 1922). In 2002 is het orgel gerestaureerd en opnieuw geïntoneerd door de Gebr. Reil (Heerde). Het instrument werd veel genoemd in de publicaties na het overlijden van Johann Reil en is ook altijd bekend gebleven door de concerten die in de Kruiskerk werden georganiseerd.

Dispositie: Quintadeen 16, holpijp 8, open fluit 4, viola 8. Trompet 8. Rugwerk: Prestant 8, octaaf 4, scherp 3 sterk. Roerfluit 8, baarpijp 4, sesquialter 2 sterk, woudfluit 2, Dulciaan 8, tremulant. Pedaal: Octaafbas 8, koraalbas 4, Subbas 16, gedekt 8, Fagot 16. Het systeem is mechanisch, de luchttoevoer electrisch. Het kastwerk is geheel gesloten en gemaakt van abura-mahoniehout, gebeitst en gelakt; de speeltafel van eikenhout, de laden van eikenhout en mahonie. Koppelingen: Hoofdwerk aan Pedaal - Rugwerk aan Pedaal - Rugwerk aan Hoofdwerk. Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-f1. Winddruk: 90 mm. WK. Het toezicht op de bouw werd uitgeoefend door de heren M. van den Oudenalder en R. Teule.

In 2012 is het door de Gebr. Reil (Heerde) in "Trinitas" geplaatst.

Verbouw van de Europalaankerk-Trinitaskerk.

sample imageDe Protestantse Wijkgemeente Heerenveen wil een nieuwe, grote kerkzaal bouwen bij de Europalaankerk en de overige drie gebouwen afstoten, waaronder ook de (gereformeerde) Kruiskerk. Dat is bekendgemaakt op een gemeenteavond in de Europalaankerk. Er is kritisch gekeken naar de mogelijkheden voor uitbreiding en renovatie van de Kruiskerk. Uiteindelijk bleek het meest voor de hand liggend om een nieuwe kerkzaal te bouwen bij de Europalaankerk, op de plek van het parkeerterrein en de huidige kosterswoning. Daarom moest de Kruiskerk in 2012 zijn deuren sluiten, in 2018 heeft September het pand gekocht voor het bouwen van een woonhuis voor ouderen met geheugenproblemen.

Klik hier voor het fotoalbum van de Kruiskerk.

Bron: Archief Heerenveen-Midden - Delpher kranten